David Mouriquand, euronews 

Fotograf: Konstantin Bock  (DOGMA 25)

İlk ve çığır açan Dogma dalgasının üzerinden 30 yıl geçti. Şimdi beş sinemacı, güncel dünyaya meydan okuyan ve internete karşı güçlü bir duruş sergileyen yeni bir sinema hareketi başlatıyor: Dogma 25  

Orijinal sinema hareketinin üzerinden 30 yıl geçmişken, bir grup Danimarkalı ve İsveçli sinemacı, Dogma 95’i internet çağının ruhuna uygun, güncellenmiş bir manifesto ile yeniden hayata geçirdi.

May el-Toukhy, Milad Alami, Annika Berg, Isabella Eklöf ve Jesper Just, Cannes Film Festivali’nde yaptıkları ortak açıklamada, “Filmlerin algoritmalara göre şekillendiği ve yapay görsel anlatıların yaygınlaştığı bir dünyada, kusurlu, farklı ve insani olanı savunmak bizim görevimiz,” dedi.

“Biz tavizsiz ve öngörülemez olanın yanındayız. Sinema sanatını ultra-işlenmiş bir tüketim nesnesine indirgemeye çalışan güçlere karşı mücadele ediyoruz.”

Manifestosunda "bir kurtarma misyonu ve kültürel bir ayaklanma" olarak tanımlanan Dogma 25, orijinal Dogma hareketinden çıkan en tanınmış iki yönetmen tarafından desteklendi: Thomas Vinterberg ve Lars von Trier - ve von Trier'in yapım şirketi Zentropa. 

Her iki film yapımcısı da bir açıklama yaptı: "95 yılında, barışın kesinliği içinde filmler yaptık. Ve konformizme karşı bir başkaldırı yarattık. '25'te, şimdi savaş ve belirsizlik dünyasında yeni dogmalar yaratılıyor. Danimarka sinemasını yeniden fethetme yürüyüşünüzde size bol şans diliyoruz." 

May el-Toukhy, Milad Alami, Annika Berg and Isabella Eklöf ve Jesper Just  Fotograf: Konstantin Bock

Dogma 95’i yeniden hatırlamak isteyenler için: bu avangart sinema hareketi, Lars von Trier ve Thomas Vinterberg’in kaleme aldığı bir manifesto ile ortaya çıktı. Özel efekt kullanımını dışlayan ve hikâye, oyunculuk ile tema gibi geleneksel değerlere dayanan filmler üretmeyi amaçlayan katı kurallar bütünüydü.

Von Trier ve Vinterberg, bu manifestoyla sinemada yeni bir “aşırılık” yaratmak istediklerini belirtmişti: “Son derece yüksek bütçelerle dönen bir sektörde, dinamikleri mümkün olduğunca dengelememiz gerektiğini düşündük.”

1954’te Fransız Yeni Dalgası’nın fitilini ateşleyen François Truffaut’nun "Une certaine tendance du cinema" başlıklı ünlü "Cahiers du Cinema" makalesinden ilham alan bu manifesto, aynı zamanda bir “namus sözü” de içeriyordu. Bu yemin, bir filmin Dogma 95 hareketine dahil sayılabilmesi için uyması gereken 10 koşulu tanımlıyordu.

- Çekimler, mekânda gerçekleştirilmelidir. Ortama ait olmayan dekor ya da eşyalar kullanılmamalıdır.

- Yalnızca diegetik (sahne içinde doğal olarak var olan) seslere izin verilir: sahnede bulunmayan müzik gibi sonradan üretilmiş sesler kullanılmaz.

- Tüm çekimler elde kamerayla yapılmalıdır. Hareket, durağanlık ve denge yalnızca elle sağlanmalıdır.

- Film renkli olmalı, özel ışıklandırma kullanılmamalıdır. Işık yetersizse, kameraya bir lamba takılabilir.

- Optik işlemler ve lens filtreleri yasaktır.

- Yüzeysel eylemler (kurgusal cinayetler, abartılı aksiyon sahneleri vb.) yer alamaz.

- Zaman ve mekân yabancılaştırması kesinlikle yasaktır: film burada ve şimdiki zamanda geçmelidir.

- Tür filmleri (örneğin korku, bilim kurgu, polisiye) kabul edilmez.

- Sadece Academy 35mm film formatı kullanılabilir.

- Yönetmen ismi jenerikte yer alamaz.

Dogma 95, zamanla 35 filmlik bir koleksiyona dönüşse de, en çok bilinen yapımlar 1998 tarihli Şölen ve Gerizekalılar oldu – her ikisi de çağdaş Avrupa sineması üzerinde derin etki bırakan filmlerdi.

2002 yılında, özellikle Thomas Vinterberg’in şu açıklamasının ardından Dogma 95’in sona erdiği genel kabul gördü: “Bu hareket en başından beri bir dalga olarak tasarlanmıştı ve hiçbir dalga sonsuza dek sürmez.” 

"Şölen" - "Gerizekalılar"  Fotograf: Nimbus Film - Arte 

Dogma 25 manifestosu, on yeni dogmadan oluşuyor. Film yapımcıları, bu kurallara uymak adına “yeni bir namus sözü” verdiklerini belirtiyor ve üç ana temadan ilham aldıklarını söylüyor: fiziksel gerçekliğe dönüş, estetik kısıtlama ve ekonomik ile coğrafi hesap verebilirlik.

Yeni manifesto, orijinal Dogma 95’in koyduğu kurallardan yalnızca birini koruyor. En dikkat çekici ve zorlayıcı kurallardan biri ise Dogma 25 filmlerinin “en geç bir yıl içinde” tamamlanması zorunluluğu. Ayrıca internetin, “yaratıcı sürecin tüm aşamalarında sınırsız şekilde kullanılabileceği” belirtiliyor. 

Yeni manifestonun tamamı:

DOGMA 25, 2025 baharında Kopenhag'da kurulmuş bir film yapımcıları kolektifidir. Amacımız sinemanın özgünlüğünü ve kendi koşullarına göre film yaratma fırsatını korumaktır.

Yönetmenin rolü giderek proje yöneticisine, film bir metaya ve seyirci de tüketiciye indirgenmiştir. Deneysel pratikler, sanatsal keşifleri boğan ve özgün sesleri susturan risk alma korkusuyla bastırılıyor. Filmler sadece icra edildiğinde ve organik olarak gelişmelerine izin verilmediğinde, sanat formu işlevsel, itaatkar ve dolayısıyla önemsiz hale gelme tehlikesiyle karşı karşıya kalıyor.

Algoritmalara ve yapay görsel ifadeye dayalı kalıplaşmış filmlerin giderek yaygınlaştığı bir dünyada, kusurlu, farklı ve insani izleri savunmak bizim görevimiz. Tavizsiz ve öngörülemez olanı savunuyor ve sinema sanatını ultra-işlenmiş bir tüketim malına indirgemeye çalışan güçlerle savaşıyoruz.

Prodüksiyonu küçülterek ekipteki herkesin film ve mesajıyla yakın bir ilişki içinde olmasını sağlıyoruz. Bu, karşılıklı güveni ve filme ve birbirimize karşı kolektif sorumluluk duygusunu geliştirecektir. Ayrıca, yaratıcı bir sürecin salt idari olmaktan ziyade dinamik ve sezgisel olması açısından hayati önem taşıyan esnekliği korumamıza da olanak tanıyor.

Dogma 95'i, bizden önce gelen tüm sinemacıları ve bizden sonra gelecek olanları kutluyoruz. Anlamsızlığa ve güçsüzlüğe karşı bir kalkan olarak sanatsal özgürlüğü savunmak için bir arada duruyoruz. Dogma 25 bir kurtarma görevi ve kültürel bir ayaklanmadır.

Değer verdiğimiz şeyleri korumak ve muhafaza etmek için, işbu vesileyle, iffet yemini olarak adlandırılan kurallar dizisine boyun eğiyoruz.

1. Senaryo, yönetmen tarafından el yazısıyla ve özgün olarak yazılmalıdır. Senaryoyu elle yazmayı taahhüt ediyoruz çünkü sezgilerin en özgürce aktığı yerin, rüyadan kâğıda el aracılığıyla gelen akış olduğuna inanıyoruz.

2. Filmin en az yarısı diyalogsuz olmalıdır. Film yapımında sinematik bir yaklaşımda ısrar ediyoruz, çünkü görsel hikaye anlatımına inanıyoruz ve seyirciye güveniyoruz.

3. Filmlerimizi algoritmalarla dolu dijital bir gerçeklik yerine fiziksel gerçekliğimiz içinde gerçek insanlara dayanarak üretmeyi taahhüt ediyoruz.

4. İçeriğe müdahale şartı içeren hiçbir finansmanı kabul etmiyoruz. Sanatsal kararların ekipte kalabilmesi için bütçeleri sınırlı tutmayı sorumluluğumuz olarak görüyoruz.

5. Kamera arkasında en fazla 10 kişi çalışabilir. Güven ve ortak vizyon oluşturmak için küçük ve yakın işbirlikleriyle çalışmayı taahhüt ediyoruz.

6. Film, anlatının geçtiği yerde çekilmelidir. Bir mekanı yanlış bir ışık altında tasvir ettiğimizde bir sanat formu olarak film yapay ve jenerik hale gelir.

7. Makyaj ya da beden/yüz üzerinde manipülasyon sadece anlatının gerektirdiği durumlarda yapılabilir. Nasıl ki mekânın doğallığını koruyorsak, insan bedenini de filtresiz ve olduğu gibi yansıtmak istiyoruz. Kusurlarıyla birlikte bedenin kendisini kutluyoruz.

8. Filmin yapımıyla ilgili her şey kiralanmış, ödünç alınmış, bulunmuş veya kullanılmış olmalıdır. Zaten var olan nesneleri kullanarak film yapmayı taahhüt ediyor ve tarih dışı ve kendine zarar veren tüketim kültürünü reddediyoruz.

9. Film en fazla bir yıl içinde yapılmalıdır. Yaratıcı akışın önünde duran her türlü uzun süreçten kaçınıyoruz.

10. Filmi, son filminmiş gibi yap. 

Dogma25   Fotograf:  Tine Harden

Danimarka Film Enstitüsü Direktörü Tine Fischer, yeni girişimin heyecanla karşılandığını söyledi: "Kusursuz işleyen bir sistem bile olsa, her sistemin incelenmeye ihtiyacı vardır. Meydan okumaya ihtiyaç duyar. Kendisine cesurca bir bakış atması gerekir. On yıllarca Danimarka sineması sayısız Akademi ve Cannes adaylığı ve kendi pazarımızdaki eşsiz konumuyla uluslararası alanda kendini gösterdi. Dünya çapında güçlü bir sinema ülkesi olarak tanınıyoruz ve ülkemizdeki Danimarkalılar da Danimarka filmlerini seviyor. Ancak hiçbir başarının ömür boyu garantisi yoktur."

Fischer sözlerine şöyle devam etti: "30 yıl önce, Dogma 95 dünyanın gözlerini Danimarka'ya çevirdi ve bir film yapım ülkesi olarak ulusal imajımız üzerinde radikal bir iz bıraktı. Daha az kişi vardı, film sayısı sınırlıydı ama etkisi çok büyük oldu. Bu cesur sanatsal vizyonlara şimdi her zamankinden daha fazla ihtiyacımız var. Yeni bir zamana yakışan vizyonlar - ki yeni Dogma 25 tam da bunu temsil ediyor: Sanatsal radikalizmi kolektif olarak benimsemiş, fark edilir derecede farklı film yapımcılarından oluşan güçlü bir grup. Nasıl film yaparız, belirgin bir şekilde meydan okunan jeopolitik bir dünyada ifade özgürlüğümüzü nasıl sağlarız ve sanatın tekilliğini nasıl koruruz?"

"Bir film enstitüsü olarak, kültürel katkılarımızın şimdi ve gelecekte Danimarka filmlerinin en son teknolojiye sahip olmasını sağlamakla görevli olduğu bir dönemle karşı karşıyayız. Bu basit bir görev değil, ancak görevin derinliklerinde bir sistem olarak özgür bir sanat formu olarak filme, yeniliklere ve perspektiflere yer açma becerisi yatıyor. İşte bu nedenle Dogma 25'i hem konsept geliştirme hem de Cannes'daki uluslararası lansman aşamalarında desteklemekten özellikle mutluluk ve gurur duyuyoruz."