yedy haber merkezi
Fotoğraf @AA
Göbeklitepe’de sürdürülen yeni kazı ve araştırmalar, alandaki yaşamın yalnızca anıtsal yapılardan ibaret olmadığını düşündüren izler ortaya çıkardı. Höyüğün doğu ve güney kesimlerinde, konut olarak kullanılmış olabileceği değerlendirilen dörtgen planlı yapıların izleri tespit edildi.
Şanlıurfa’daki Göbeklitepe, insanlık tarihine dair bildiklerimizi değiştiren keşiflerine yenilerini ekliyor. Taş Tepeler Projesi kapsamında yürütülen yeni araştırmalarda, bugüne kadar daha çok anıtsal ve yuvarlak planlı yapılarıyla bilinen alanda, dörtgen planlı ve konut işlevi görmüş olabileceği düşünülen yapıların izlerine rastlandı.
Yeni bulgular, Göbeklitepe’nin yalnızca ritüel ya da kamusal amaçlarla kullanılan bir merkez olarak değerlendirilmesinin ötesinde, burada yaşayan toplulukların gündelik hayatına ilişkin daha kapsamlı bir tablo oluşturabileceğine işaret ediyor.
Yerleşimin haritası genişliyor
Araştırmalar kapsamında Göbeklitepe’de jeomanyetik, jeoradar ve lidar ölçümleri gerçekleştiriliyor. Bu yöntemler, henüz kazılmamış alanların yer altında barındırdığı yapıların izlerini, toprağa büyük ölçüde müdahale edilmeden belirlemeye olanak sağlıyor.
Kazı Başkanı Prof. Dr. Necmi Karul, yeni çalışmalarla birlikte hem daha önce bilinen büyük anıtsal yapıların benzerlerinin hem de konut niteliğinde olabilecek dörtgen planlı yapıların tespit edildiğini belirtiyor. Bu yapıların özellikle höyüğün doğu ve güney kesimlerinde yoğunlaştığı aktarılıyor.
Araştırmanın bir başka amacı ise Göbeklitepe höyüğünün gerçek sınırlarını ve yapı yoğunluğunu daha iyi anlayabilmek. Böylece önümüzdeki yıllarda gerçekleştirilecek kazıların hangi alanlara yoğunlaşacağı daha sağlıklı biçimde planlanabilecek.
Fotoğraf @AA
Göbeklitepe’de yalnızca anıtsal yapılar yok
Göbeklitepe denildiğinde akla ilk olarak devasa T biçimli dikilitaşlarla çevrili dairesel yapılar geliyor. Bugüne kadar kazılarla sekiz anıtsal yapı ortaya çıkarılırken, jeomanyetik ölçümler höyükte çok daha fazla anıtsal yapının bulunduğuna işaret ediyor.
Yeni araştırmaların önemi ise tam burada ortaya çıkıyor. Dörtgen planlı yapıların tespit edilmesi, Göbeklitepe’deki mimari çeşitliliğin sanılandan daha fazla olduğunu gösteriyor.
Ancak arkeologların kullandığı “konut olarak kullanılmış olabileceği değerlendirilen” ifadesi önemli. Yapıların kesin olarak ev ya da yaşam alanı olduğunun söylenebilmesi için kazıların ilerlemesi ve yapıların içindeki buluntuların değerlendirilmesi gerekiyor. Dolayısıyla yeni keşif, şimdilik Göbeklitepe’de gündelik yaşamın izlerini araştırmak için güçlü bir ipucu niteliğinde.
Şanlıurfa Valiliği'nin Göbeklitepe'ye ilişkin bilgilerinde de daha önce ortaya çıkarılan dörtgen planlı yapıların bulunduğu ve bunların farklı işlevlere sahip olabileceğinin değerlendirildiği belirtiliyor. Alanın üst tabakalarında dörtgen planlı yapıların görülmesi, Neolitik dönemde mimarinin zaman içerisinde geçirdiği değişimin de izlenebilmesini sağlıyor.
Fotoğraf @AA
Taş Tepeler Projesi araştırmayı genişletiyor
Göbeklitepe'deki çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen Taş Tepeler Projesi kapsamında sürdürülüyor. İstanbul Üniversitesi başkanlığındaki çalışmalara Alman Arkeoloji Enstitüsü, Berlin Freie Universität ve farklı uluslararası araştırma kurumlarından uzmanlar katılıyor.
Jeoarkeolojik araştırmalarda Avusturya Arkeoloji Enstitüsü de görev alıyor. Elde edilen verilerin yalnızca mevcut alanların belgelenmesi için değil, gelecekteki kazı stratejilerinin belirlenmesi açısından da kullanılması planlanıyor. Araştırmacılar, çalışmaların önümüzdeki yıllarda da devam edeceğini belirtiyor.
Göbeklitepe neden önemli?
Şanlıurfa'nın yaklaşık 15 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Göbeklitepe, Çanak Çömleksiz Neolitik Dönem'e tarihleniyor. Alanda 1995'ten bu yana sürdürülen kazılar, avcı-toplayıcı toplulukların böylesine büyük ve karmaşık yapılar inşa edebilmiş olması nedeniyle arkeoloji dünyasında önemli tartışmalar yarattı. Göbeklitepe, 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alındı.
T biçimli dikilitaşların üzerindeki hayvan kabartmaları, anıtsal mimari ve yapıların planları; Neolitik toplumların sosyal örgütlenmesi, inanç dünyası ve sembolik anlatımları hakkında önemli bilgiler sunuyor.
Şimdi bu tabloya olası konut yapıları da ekleniyor.
Belki de yeni kazılar ilerledikçe Göbeklitepe hakkında en merak edilen sorulardan birinin yanıtı daha netleşecek: Bu anıtsal yapıları inşa eden insanlar nasıl yaşıyordu?
